Rijksmuseum Twente
Rijksmuseum Twente
Enschede
Woensdag 11 maart 2009, 20:30 uur, Ned. 1
Tussen Kunst&Kitsch is in het Rijksmuseum Twente in Enschede. Er wordt direct een heel bijzondere vondst gedaan: een schilderijtje van Pieter Brueghel de Jonge.
De volgende voorwerpen zijn aan tafel besproken:


Brueghel
Tondo, olieverf op paneel
Expert: John Hoogsteder
Object: 'Tondo' van rustende geliefden, olieverf op paneel

Maker: Pieter Breughel de Jonge (1564-1638) en zijn atelier
Datering: circa 1620
Afmetingen: 17,2 cm doorsnede
Waarde: 80.000-100.000 euro

De eigenaresse heeft dit schilderijtje in 1950 gekocht bij een antiquair voor honderd gulden. Het was één van de eerste dingen die ze samen met haar man kocht. Zonder lijst, gewoon een plankje, dat ze heeft laten schoonmaken en inlijsten.
Expert John Hoogsteder is er zeker van dat het hier gaat om een zeventiende-eeuws schilderij. Dat ziet hij aan de 'opstaande' verf. In de zeventiende eeuw werd het paneel eerst met gips en krijt ingesmeerd om het glad te maken, maar door de krimp van het hout wordt later de verf omhoog gedrukt. Bij dit schilderij is dat duidelijk te zien. Dit soort 'tondo's' (rondjes) werden vaak geschilderd in die tijd. Bij nader onderzoek blijkt dat er, verticaal in de boomstam, een signatuur te vinden is. Al deze gegevens bij elkaar wijzen erop dat dit schilderij toegekend kan worden aan de beroemde Pieter Breughel de Jonge.
Op de tondo zijn twee geliefden te zien, rustend bij een boom na het hooien (te zien aan de hooivork die de man vasthoudt). Mogelijk is dit schilderij onderdeel geweest van een serie over verschillende maanden of seizoenen: dit zou dan de hooimaand augustus voorstellen. Mevrouw heeft in 1950 zeker niet te veel betaald!

resiklokje
Reisklokje
Expert: Fred Kats
Object: 19e eeuws klokje
Afmetingen: 10 bij 13 cm
Waarde: 6000–7000 euro

Het klokje is op zich niet echt spectaculair maar wel redelijk kostbaar. Wat dit exemplaar interessant maakt is dat het zo mooi gemaakt is.
Het klokje staat bij de tante van mevrouw Moen thuis. Ze heeft het ongeveer dertig jaar geleden gehad van haar man die het bij een antiekhandelaar heeft gekocht. Tante vindt het mooi, ze is nu 82 jaar. Het zal wel in de erfenis komen. Tante heeft geen idee wat voor klokje het is, zelf noemde ze het altijd haar boudoirklokje.

Boerenbedrieger
Boerenbedrieger
Expert: Joseph Estie
Object: Houten paneel, 'boerenbedrieger'


Datering: Nederland, circa 1730
Afmetingen: 89 cm hoog, 64 cm breed
Waarde: 2.500 euro

Dit paneel komt uit een houten huisje in Zaandam, waar het zomers voor het gat van de kachel werd gezet. Expert Joseph Estie noemt het 'zomerhaardvulling', maar men spreekt ook wel van 'een boerenbedrieger'. De afbeelding die erop staat is van een Delfts Blauwe vaas, gedecoreerd naar Chinees voorbeeld. Dit soort vazen werden vroeger ook echt in de open haard gezet, ter decoratie in de zomer. Estie adviseert om het paneel te laten restaureren, omdat het extreem zeldzaam is. Ondanks de beschadigingen is er hier sprake van een museaal object.

beeld Nias
Beeld Nias
Expert: Jaap Polak
Object: Indonesisch voorouderbeeld 


Datering: 19e eeuw
Afmetingen: 46 bij 55 cm
Waarde: 25.000–30.000 euro

Het gaat hier om een oud voorouderbeeld uit Indonesië. Het komt uit de streek Nias. Nias is een Indonesisch eiland op 125 km voor de westkust van Sumatra in de Indische Oceaan. Nias is een regentschap (kabupaten) in de provincie Noord-Sumatra. De hoofdstad van Nias is Gunung Sitoli. Het inwonertal van het eiland bedraagt circa 700.000.
Dit voorouderbeeld is zeer zeldzaam. Daarom is het nu ook erg kostbaar. Het is een beeld uit een oude cultuur, een steentijdtraditie. Jaap Polak schat de datering op 19e eeuws. De beelden worden gemaakt met het doel overleden voorouders, die lichaamsloos op aarde rondzwerven, een nieuw lichaam te geven. Het is gemaakt van hout, in zeer zeldzame gevallen ook van kalksteen. Het heeft de vorm van een reusachtig hoofd, staande op een klein onderlichaam, en heeft een primitieve vorm van een mens.