aanbieden Heksenregister, Zeeuws Archief
Heksenregister
Zeeuws Archief
Zaterdag 11 november 2006, 17:30 uur, Ned. 2
Eeuwenlang heeft het ‘Registre vanden Crimenele Saecken’ van de Veerse vierschaar een verborgen bestaan geleid. Het bevat onder andere de vonnissen van heksen die in 1565 te Veere tot de brandstapel veroordeelde werden.
Aangenomen werd dat dit boek eeuwen geleden verloren was gegaan, totdat het enige jaren geleden op een veiling opdook. In 2006 kon het worden aangekocht door de gemeente Veere, de Vrienden van Veere en de Vrienden van het Zeeuws Archief.
In juni 1565 veroordeelde de Veerse vierschaar twee vrouwen tot de brandstapel: Digne Robbertsdochter alias 'Water en broot' en Geertruid Willemsdochter. Zij zouden hun ziel aan de duivel hebben verkocht en smeerseltjes hebben gemaakt die op mens, dier en schepen een kwade invloed hadden. Door hun toedoen zouden een groot aantal schepen zijn vergaan. Het waren  waarschijnlijk twee simpele kruidenvrouwtjes. Het verhaal gaat dat ze de duivel tegenkwamen, die snode plannen smeedde met ze. Een van hen voer in een bootje van stro, zo gaat het verhaal, langs andere boten die op de rede van Veere lagen, om de rompen in te smeren. Daardoor zonken die schepen. Ketterij en achterdocht speelden toen een grote rol.

Het vonnis van deze heksen, werd ingeschreven in het 'Registre vanden Criminele Saecken'. En die rol werd 4 november 2006 overhandigd aan de burgemeester die hem op zijn beurt weer aan het archief schenkt, in de zaal waar het vonnis over deze twee heksen is uitgesproken: in de Vierschaar in het oude stadhuis van Veere ( nu museum). (De bouw van het stadhuis is begonnen in 1474).

Heksenvervolging kwam veel voor in de zestiende eeuw toen in de rechtspraak werd aangedrongen tot strengere bestraffing van hekserij. Was iemand als heks voor het gerecht gesleept dan golden de normale procesregels. Zwarte magie was in de middeleeuwen reden om iemand te veroordelen. Een misoogst, als een mens of dier plotseling dood was, waren vaak aanleiding tot het zoeken van een zondebok. Soms bleef de straf beperkt tot verbanning, het maken van een bedevaart of een geldboete. Maar verbranding of 'ontdarming' als heksenstraffen kwam ook voor. Zoals bij de twee Veerse heksen.
Het is een tastbaar bewijs van de rechtspraak in Veere zoals dat zich in de voorbije eeuwen heeft voorgedaan. Door deze nieuwe aanwinst zal de kennis over het Veerse verleden verder worden vergroot.

Foto: Aanbieden van het 'Registre vanden Crimenele Saecken'.