het hoofd van Johannes
Johannes de Doper
Catharijneconvent
Zaterdag 15 september 2007, 17:45 uur, Ned. 2
Intrige, jaloezie, overspel, lust en macht. Deze ingrediënten zorgden er voor dat het hoofd van Johannes de Doper op een schaal belandde.
Tijdens Art Amsterdam 2007 heeft Museum Catharijneconvent het werk Johannes de Doper van de kunstenaar Carolein Smit aangekocht bij galerie Brutto Gusto uit Berlijn. Deze hedendaagse variant van het eeuwenoude religieuze thema 'Johannes-in-disco' - waarbij het afgehakte hoofd van de profeet Johannes op een schaal ligt -  is geheel in geglazuurd keramiek uitgevoerd.

Johannes de Doper anno nu
De Johannes de Doper (2007) van Carolein Smit is zeer confronterend. Het fascineert, trekt aan en stoot af. De detaillering, het realisme en ook de uitstraling maken dit kunstwerk tot iets bijzonders. Dagelijks wordt men geconfronteerd met terrorisme, dood en verderf. Onthoofdingen zijn aan de orde van de dag. Ongevraagd wordt men deelgenoot gemaakt van deze gewelddadigheden, die hoewel ver weg, toch dichtbij zijn en ons persoonlijk raken. Het kunstwerk toont de kwetsbaarheid van de mens en de gruwelijkheden waartoe men in staat blijkt. 

Een eeuwenoud thema
Het thema van de uitbeelding van het hoofd van Johannes de Doper op een schaal is eeuwenoud. De oudste voorbeelden in West-Europa, teruggaand op een Byzantijns voorbeeld, stammen al uit de 13de eeuw. Vanaf de Middeleeuwen kent men aan Johannes de Doper genezende krachten toe bij hoofd- en keelpijn. Speciaal de Johannesschotels en de losse hoofden zijn vereerd ter bestrijding van dergelijke aandoeningen. Een fraai 15e-eeuws albasten beeldje van het afgeslagen hoofd van Johannes bevindt zich in de collectie van het museum en wordt samen met het werk van Carolein Smit getoond. 

Het verhaal van Johannes de Doper
De joodse profeet Johannes de Doper leefde van circa 7 voor Christus tot circa 29 na Christus. Hij verkondigde de boodschap van bekering en verlossing van alle zonden door de doop. Omdat Johannes de Doper openlijk de buitenechtelijke praktijken van koning Herodes bekritiseerde, werd hij gevangen genomen. Tijdens een feestmaal was de koning zo onder de indruk van zijn dansende stiefdochter Salomé, dat ze alles aan hem mocht vragen. Ze vroeg - ingefluisterd door haar moeder - om het hoofd van Johannes op een schaal en zo geschiedde.

De kunstenaar
Carolein Smit (1960) voelt zich aangetrokken tot het ongewone. Tegenstellingen zoals humor en ontroering, leven en dood intrigeren haar. De beelden van Carolein Smit zijn met een dergelijke passie en gedrevenheid gemaakt dat ze, dwars door hun afstotelijke misvormingen, direct vertedering kunnen opwekken. 

Hedendaagse kunst in Museum Catharijneconvent
Museum Catharijneconvent is het nationale museum voor christelijke kunst en cultuur. Het museum koopt regelmatig kunst aan van hedendaagse kunstenaars, waarbij het van belang is dat dit werk past in de christelijke tradities. 

Johannes werd onthoofd op last van Herodes Antipas, de viervorst van Galilea. Johannes had hem berispt, omdat Herodes Antipas een affaire zou hebben met Herodias, de vrouw van zijn broer Herodes Filippus (Luc. 6:27). Traditioneel wordt dit geweten aan de grillen van diens dochter Salomé. Volgens Flavius Josephus werd Johannes ter dood gebracht in het fort Machaerus in Perea.